© Copyright ©

بسم الله الرحمن الرحيم

با عرض سلام به همه دوستان عزيز،

از اينكه در اين شبكه عظيم و از بين نقاط بينهايت آن، اين وبلاگ را انتخاب كرده ايد از شما سپاسگذارم.

از آنجايي كه تقريبا همه ما به نوعي با مساله كپي رايت و بطور خاص تكثير نرم افزارهاي رايانه اي سر و كار داريم، هميشه برايمان سوال بوده كه آيا تكثير اينگونه آثار بدون اجازه از صاحبان واقعي آنها صحيح مي باشد؟ و يا از نظر شرعي جرمي مرتكب شده ايم؟
در اين وبلاگ سعي شده است به اين سوالات پاسخ داده شود.
بخش زيادي از مطالب اين وبلاگ از سايتها و وبلاگ هاي ديگر گردآوري شده است. جهت رعايت حقوق آنها كليه منابع مورد استفاده، در بخش "منابع" اين وبلاگ موجود مي باشد.
شايان ذكر است، اين وبلاگ و نويسنده آن هيچگونه مسئوليتي در قبال صحت مطالب ارائه شده از سوي منابع مذكور ندارد. و صرفا جهت تحقيق و مطالعه بيشتر در مورد رعايت كپي رايت، براي علاقه مندان مطالبي ارائه شده است.
                                                                                 حسين خويشكار - زمستان1388

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

تكثير آثار نرم افزاري خصوصا از نوع وارداتي آن، در كشور ما بسيار رواج دارد. بطوري كه از نظر قفل شكستن و قفل گذاشتن و رايت و تكثير و... واقعا اگر نگوييم پيشرفته ترين كشور هستيم، يكي از رتبه هاي تك رقمي اين رشته را در اختيار داريم. و تقريبا مي توان گفت بي رقيب هستيم.

خوشبختانه در كشور ما شركت هاي بسيار زيادي نيز در اين راستا فعاليت هاي غرورآفريني را انجام داده اند و به ياري حق تعالي ادامه نيز خواهند داد. به لطف همين شركت هاي خيّر و سخاوتمند، همه ما به راحتي و بدون كمترين هزينه، پيشرفته ترين و گرانبهاترين برنامه هاي كامپيوتري را در اختيار داريم. براي مثال همين نرم افزار بسيار خوبي كه با آن عمل تايپ را انجام مي دهيم، يكي از گران قيمت ترين نرم افزارها در زمينه تايپ و ويرايش متن مي باشد كه ما براي خريد آن شايد پول يك لوح فشرده خام را هم نپردازيم و حتي براي اين قيمت ناچيز نيز از سر عادت با فروشنده شروع به چانه زني مي كنيم! غافل از اينكه همين اثر در خارج از سرزمين عزيزمان با چه قيمت هاي سنگيني(كه فقط دهك هاي از ما بهتر قدرت خريد آن را دارند)، به فروش مي رسد. در واقع شركت هايي كه به صورت كاملا قانوني در داخل كشور ما از جان مايه مي گذارند و شبانه روز زحمت تكثير اين آثار مي كشند، براي رضاي خدا و اجر معنوي در دنيا و آخرت، خيلي زياد به ما لطف مي كنند و مابقي هزينه هاي سنگين را براي دهك هاي پايين و بالا پِرت مي كنند.

از نظر قيمت، نرم افزارها در داخل كشور به دو صورت ارائه مي شوند:

1. نرم افزار هاي توليد داخل كه خيلي گران قيمت هستند و معمولا براي كارهاي حسابرسي و آموزشي ساخته مي شوند و اگر در ساير زمينه ها ساخته شوند، از نظر مادي اشتباه بزرگي به نظر مي رسد زيرا وجود رقباي گردن كلفت خارجي و قيمت پايين نسخه هاي تكثير شده، امكان رقابت را برايشان غير ممكن مي سازد.
2.  نرم افزارهاي توليد خارج كه به دليل تكثير بي رويه توسط شركت هاي مذكور، عمدتا قيمت هاي بسيار پاييني دارند و حتي در مقايسه با قيمت خارجي، تقريبا رايگان ارائه مي شوند.

به دلايلي كه ذكر شد، نرم افزارهاي رايانه اي، از انواع ريز و درشت(وارداتي) آن به وفور در كشور يافت مي شود و توسط شركت هاي متعدد، با سي دي نقره اي اورجينال و هولوگرام دار  روانه بازار مي شوند. حتي نرم افزارهايي كه شركت سازنده آن ادعا مي كند هنوز نسخه اصلي آن ساخته نشده و فقط نسخه آزمايشي آن در اختيار عده ايي انگشت شمار در سراسر جهان قرار گرفته، در همان روزهاي اول چندين هزار نسخه آن در سرزمين ما يافت مي شود و آن هم نه از نوع آزمايشي بلكه نسخه دائمي شده توسط افراد نيكوكار داخلي! و معلوم نمي شود شركت سازنده اٍثر مذكور چگونه اين ادعا را مي كند! و اصلا مگر ممكن است نرم افزار ي از مادر زاييده شود و ما به آن دسترسي نداشته باشيم؟! خلاصه ما در بهشت نرم افزار به سرمي بريم و شايد از اين همه نعمتي كه برايمان نازل شده غافل هستيم.

آيا تكثير اين آثار كه پديدآورندگان آن ها، واقعا زحمات زيادي را متحمل شده اند، شرعا و قانونا صحيح مي باشد يا خير؟!  در اين اثر سعي شده است، به تحقيق در رابطه با اين موضوع پرداخته شود و به ياري خداوند، انتظار مي رود در پايان نتيجه خوبي حاصل شود.

منابع آثار استفاده شده، در بخش پاياني موجود مي باشد.

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

با عنایت به این موضوع که امروزه مسئله حق تكثير(کپی رایت) در سطح بين المللي یکی از مسائل مهم و مورد توجه به شمار مي رود و دركشور ما نيز این مسئله در مورد علی سنتوری به واقع نمایان بود و نشان از این بود که چقدر مردم و دوستدارن هنر به این مهم بها می‌دهند و آن را مورد بررسی و کنکاش قرار می‌دهند، در ابتدا لازم است تعاريفي به اختصار از اين موضوع داشته باشيم و سپس به بررسي اين مسئله در ايران بپردازيم.

مطالب زیر اطلاعات کلی درباره قانون کپی رایت (حق تکثیر) به شما می دهد، كه برگرفته از پیمان                     برن(Berne Convention) برای حمایت از دارایی ادبی و هنری است و در آن به قانون خاص هیچ کشوری اشاره نشده است. پیمان برن در سال 1886 در شهر برن، بین کشورهای پادشاهی، منعقد شد. قبل از آن حقوق قانونی یک اثر متعلق به نویسنده آن بود اما نویسنده در خارج از مملکت مورد نظر، فاقد حقوق قانونی بود و مثلا در فرانسه، کتاب یک نویسنده انگلیسی بدون اجازه او چاپ می شد و نویسنده حق اعتراض نداشت. پیمان برن داشتن حق قانونی بر مالکیت یک اثر را در تمام کشورها قابل اجرا دانست.

پیمان برن تا کنون بارها مورد تجدید نظر قرار گرفته و از سال 1967 مدیریت آن بر عهده سازمان جهانی حمایت از حقوق مالكيت معنوی Word Intellectual Property Organization یا WIPO قرار گرفته است.

کپی رایت نوعی حفاظت قانونی از آثار چاپ شده و چاپ نشده ادبی، علمی و هنری است. این آثار به هر صورت که عرضه شده باشند، در حالی که دارای ماهیتی قابل درک باشند- یعنی دیده، شنیده یا لمس شوند، شامل این حمایت خواهند بود. اگر این اثر یک مقاله، نمایشنامه، ترانه، یک حرکت جدید ، کد HTML یا گرافیک کامپیوتری باشد که قابل ثبت بر کاغذ، نوار کاست، CD یا هارد درایو کامپیوتر باشد، شامل قانون کپی رایت می شود. قانون کپی رایت به خالق اثر اجازه می دهد تا از حقوق انحصاری تکثیر، اقتباس در شیوه بیان نو (مانند تبدیل کردن یک رمان به فیلم)، پخش و نمایش عمومی اثر استفاده کند. انحصاری به این معنا است که تنها خالق اثر، نه کسی که به نحوی به اثر دسترسی دارد، می تواند از این حقوق     استفاده کند.

چه زمانی کپی رایت یک اثر به پایان می رسد؟

تاریخ انقضای کپی رایت، بر اساس پیمان برن، حداقل شامل طول حیات خالق آن و 50 سال پس از مرگ او است. این مقدار زمان شامل تمام کشورهای عضو در پیمان برن می شود و هر کشور می تواند زمان بیشتری برای قابل اجرا بودن کپی رایت قائل شود اما این زمان نمی تواند از مقدار تعیین شده در پیمان کمتر باشد. گاهی اوقات در طی یک وصیت رسمی حقوق یک اثر به بازماندگان صاحب آن تعلق میگیرد که البته باید به تایید رسمی رسیده باشد.

عناصر اولیه یک اثر حالت و اصل بودن آن هستند. برای قانون کپی رایت، یک کار اصل در نظر گرفته می شود اگر که مستقلا ساخته شده باشد و از چیز دیگری کپی برداری نشده باشد. علاوه بر این، اصل بودن لزوما به معنای تک بودن و خاص بودن نیست، نمی توان قانون کپی رایت را به یک اثر نداد به این دلیل که شبیه اثر دیگری است. همچنین، قانون کپی رایت ایده و حقایق را شامل نمی شود.

آثاري که توسط قانون کپی رایت محافظت می شود شامل آثار ادبی، برنامه های کامپیوتری، آثار موسیقي، پانتومیم و تئاتر، عکس و کارهای گرافیکی، مجسمه سازی، تصاویر متحرک و بقیه کارهای صوتی تصویری، ضبط صدا و کارهای معماری     می شود. امروزه، ثبت یک اثر در قانون کپی رایت پیشنهاد می شود زیرا اگر کار خود را ثبت نکنید، هر کسی می تواند آنرا آزادانه منتقل کند و سودی به سازنده اثر نرسد.                                                © سمبل کپی رایت©

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

قانون كپي رايت در كشور ما و عدم رعايت و پذيرش آن تنها مربوط به امروز نمي شود. از سالهاي قبل انقلاب و از همان ابتدا ما تمايلي به اجرا و پذيرش اين مسئاله نداشتيم. بطور مثال به سند محرمانه اي كه بتازگي از  اسناد سري بريتانيا در سال 1976 منتشر شده است توجه بفرماييد:

((در سال 1976 نيز مسأله حقوق ناشران و مؤلفان و عدم پايبندي ايران به پيمان بين‌المللي كپي‌رايت يكي از موضوعات مورد اختلاف ايران و بريتانيا بود. در آن سالها مسؤولان ايراني و به خصوص شخص اميرعباس ‌هويدا نخست وزير با        دفع الوقت و وعده‌هاي عملي نشده سعي داشتند خارجي‌ها و به خصوص بريتانيايي‌هاي نگران از انتشار بدون مجوز آثارشان در ايران را آرام و اميدوار به پيوستن به پيمان كپي‌رايت كنند. ولي در سال 1976 لحن مسؤولان ايراني به مرور عوض شد و صريحاً و يا از طريق انتشارمقالاتي در نشريات ابراز كردند كه ملحق شدن به كپي‌رايت به سود ايران، صنعت نشر و مصرف‌كنندگان آن كشور نيست.

اين تغيير لحن را مي‌توان از گزارش 24 مارس (4 فروردين) ديدار پارسونز با «امير اسدالله علم» وزير دربار دريافت: «من از علم پرسيدم كه آيا اميدي به تصويب قانوني در اين باره (كپي‌رايت) هست، چون كه ما بيشتر از اين نمي‌توانيم ناشران بريتانيايي را در انتظار بگذاريم. علم با صراحت گفت كه اين قانون آماده است، ولي تصميم گرفته شده تا به مجلس ارائه نشود. از يك ‌سو اين ديدگاه وجود دارد كه ايران بايد مانند يك كشور متمدن رفتار كند و از سوي ديگر، اين قانون منافع كوتاه مدت ايران را ضايع خواهد كرد...». در اين ديدار وزير دربار ايران تأكيد كرد كه شاه نيز به طور اصولي با پيوستن ايران به معاهده جهاني كپي‌رايت موافق است، ولي مخالفت افكار عمومي و خسارت‌هاي ناشي از اين اقدام، مانع از اجراي چنين تصميمي شده است.

 سر راجر استيونس(ديپلمات بازنشسته، سفير سابق لندن در سال‌هاي جنگ جهاني دوم در تهران و رئيس وقت اتحاديه ناشران» بريتانيا) نيز چندين بار با مقامات ايراني چه در لندن و چه در تهران مذاكره كرد. در 14 سپتامبر (23 شهريور) نامه مفصلي به «پرويز راجي» رئيس دفتر سابق نخست وزير و سفير جديد ايران در لندن نوشت و طي آن با دلايل حقوقي و سياسي بر ضرورت تمكين ايران به پيمان بين‌المللي كپي‌رايت تأكيد كرد...

در يك سند غير رسمي به تاريخ 17 سپتامبر (26 شهريور) از قول راجي اعلام شده كه در ايران يك لابي قدرتمند براي پيوستن كشور به كپي‌رايت ايجاد شده و تلاش‌هاي بين‌المللي مي‌تواند موضع اين گروه را تقويت كند . سفير ايران در لندن همچنين اعلام كرد كه از آن جايي كه شاه معمولا در مواردي از اين دست، نظر كارشناسان را جويا مي‌شود، بهتر است هيأت كوچكي از متخصصان و دست‌اندركاران صنعت نشر كتاب در بريتانيا به ايران سفر كرده و با آن دسته از مسؤولان ايراني كه مستقيماً درگير با بحث كپي‌رايت هستند، رايزني و تبادل آرا كنند.

اين پيشنهاد مورد موافقت بريتانيايي‌ها قرار گرفت و در هفته آخر نوامبر، يك هيأت از شوراي توسعه كتاب آن كشور براي مذاكره با مقامات مسؤول ايراني راهي تهران شدند. با همه اين تمهيدات، مسأله پيوستن ايران به پيمان كپي‌رايت نه در آن زمان و نه سال‌هاي بعد حل نشد. به گفته پارسونز، مشكل اصلي در اين جا بود كه بيشتر كارشناسان و دست‌اندركاران صنعت نشر، مخالف اين امر بودند و در بين مسؤولان و حتي هيأت دولت در اين باره دودستگي جدي حاكم بود. ))

 اين معضل و دودستگي درباره پيوستن يا جدايي از كپي‌رايت جهاني، امروز نيز پس از گذشت بيش از سه دهه همچنان در بين مسؤولان، نويسندگان، ناشران و جامعه فرهنگي ايران مطرح و زنده است.

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

سابقه تاریخی قانون کپی رایت در ایران مربوط است به قانون ثبت علائم تجاری که در سال 1304 تصویب شد و در سال 1310، حدود 4 ماده ترجمان قانون مجازات فرانسه در قانون مجازات عمومی قرار گرفت و هر کس به طور غیر قانونی از این علائم استفاده می کرد مجازات می شد و در سال 1348 قانون حمایت مولفین و مصنفین تصویب شد که این قانون محور و مادر محسوب می شود.

ضرورت قانون کپی رایت در ایران چند سالی است که بیشتر احساس می شود. این در حالی است که در بیشتر کشور ها اين قانون سالهاست كه به تصويب رسيده و درحال اجرا مي باشد اما در کشور ما تصویب این قانون با مشکلاتی روبرو است.

کشور ما در سال 1337 شمسي براي حمايت از علائم و اختراعات به قرارداد پاريس و در سال 1380 شمسي براي ثبت  بين المللي علائم به کنوانسيون مادريد ملحق شد اما براي پيوستن به کنوانسيون ”برن” (که از کپي رايت حمايت مي کند)، ظاهرا هنوز هم ترديد دارد.  

مجلس شوراي اسلامي در دي ماه سال 1379 قانون حمايت از پديد آورندگان نرم افزارهاي رايانه اي را تصويب کرد که  مي توان آن را گامي در مسير ارائه راهکارهاي مناسب براي حمايت از کپي رايت نرم افزار تلقي کرد. در سال 84 لایحه جدیدی دراین رابطه تدوین و مورد بررسی قرار گرفت ولی تصویب نشد. اما با توجه به نيازهاي جديد و کاستي هاي موجود و سرعت تحول فناوري اطلاعات (که نرم افزار از مهمترين ابزار آن  است) بازنگري، اصلاح و تکميل قانون با هدف تأمين حمايت منطقي و متعادل از کپي رايت نرم افزار ضروري به نظر مي رسد، در غير اين صورت تمامي تلاش هاي انجام شده براي حمايت از نرم افزار عقيم خواهد ماند.

در مورد کپي رايت علاوه بر ترديدهايي که در خصوص لزوم حفظ حقوق مؤلف و مصنف وجود دارد، يکي از دغدغه هاي هميشگي کشورهاي جهان سوم اين بوده که پيوستن به نظامهاي بين المللي حمايت از کپي رايت به واسطه لزوم پرداخت مبالغ کلان بابت دريافت و خريد حق انتشار کتب، نشريات و آثار علمي و نرم افزارها، روند انتقال علم و تکنولوژي به اين کشورها را متوقف و يا دست کم کند مي سازد.

با اندكي تحقيق مي توان دريافت كه قوانين موجود در زمينه كپي رايت در كشور ما دست كم براي آثار خارجي، بازدارنده به نظر نمي رسد و اگر كمي دقيق تر به اين موضوع بپردازيم آن وقت مي بينيم كه بيشتر افراد در اين زمينه آگاهي كافي ندارند و عده اي هم خود را ملزم به اجراي اين قانون نمي بينند و حداكثر تلاش خود را مي كنند كه هم رنگ جماعت باشند. با اين اوصاف در مورد عدم تكثير غير مجاز آثار داخلي، خصوصا آثار صمعي و بصري و نرم افزاري نيز نمي توان خوشبين بود زيرا هيچ كس منعي را در برار خود نمي بيند و تقريبا بيشتر ما، تكثير آثار نرم افزاري و... را حق مسلم خود مي پنداريم و اين گونه اعمال برايمان كاملا طبيعي و البته فرهنگي جلوه مي كند.

امروزه هر گاه در مورد مهمترین دلایل عدم موفقیت صنعت نرم افزار و آی تی در ایران بحث می شود، همگان براين باورند كه تا زماني كه قانون حق تكثير به صورت كامل اجرا نشود،  پيشرفت چشم گيري در اين زمينه شكل نخواهد گرفت.

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

لغت نامه دهخدا در تعريف "دزدي" اين عبارت را به كار برده است:  بردن مال کسی را در پنهانی و بطور مکر و فریب که صاحب مال خبردار نشود.

همه ما اعتقاد داريم مال دزدی برکت ندارد یا مال حرام آفت مال حلال است و جملاتي این چنینی را شنیده ایم. بطور مثال اگر به ما بگويند که یک لپ تاپ را به شما رایگان می دهیم و فقط مشکلش این است که دزدی است و يا حتي  اگر یک قطعه ارزان قیمت کامپیوتر مثل کارت گرافیک و البته آن هم دزدی را به طور رایگان به ما بدهند طبيعتا بسیاری از ما(تقريبا همه ما) آنرا قبول نمي كنيم. جدا از مسائل مذهبی یا حلال و حرام بحث شرافت و اصول اخلاقی مطرح است. فکر می کنم اکثر مردم در اين مورد هم عقیده هستند. اما حالا فرض کنید یک لوح فشرده نرم افزار مثلا از ویندوز مایکروسافت یا Office و یا حتی محصولات وطنی مثل دیکشنریهای مختلف یا سیستم حسابداری به ما بدهند و بگویند این قفل شکسته یا کرک است. در تمام موارد بالا یک اتفاق افتاده است یعنی از نظر مالی به صاحب یا تولید کننده مال ضرر رسیده است.

آيا  در واقع این هم یک دزدی است؟

این اتفاقی است که برای اکثر ما افتاده است. تقریبا همه ما یک نسخه تكثير شده از ویندوز XP و حتی نسخه هايي از لینوکس و بسیاری از پيشرفته ترين آثار خارجی یا داخلی تكثير شده(رايتي) را بر روی کامپیوتر خود نصب کرده ایم.

چگونه است که همه به اصول اخلاقی و اجتماعی پایبند هستيم اما اینجا چشم خود را بر این مسئله می بندیم؟! راستی اگر بحث حلال و حرام یا همان حرف قدیمی ها که مال دزدی برکت ندارد درست باشد تکلیف این جماعت صاحبان و کاربران کامپیوتر چه می شود؟! شاید به همین دلیل است که ما ایرانیها با وجود استعدادهای فراوان در زمینه برنامه نویسی بهره ای بسیار ناچیز از میلیاردها دلار درآمد نرم افزار در دنیا داریم.!

چندي قبل در يكي از سايت هايي كه نام آن در فهرست منابع موجود مي باشد مطلب تامل برانگيزي نوشته شده بود كه به نطر نمي رسد مطالعه آن خالي از لطف باشد:  ((  يك آشنايي داشتيم كه مدتي در يك شركت توليد نرم افزارهاي مذهبي و نوارهاي نوحه و عزاداري و اين جور چيزها مشغول به كار بود. ميگفت مردم محصولاتشان را كپي مي كردند و سي دي هاي اصلي فروش نمي رفت و داشتند ورشكست مي شدند. اون ها هم  روي جلد سي دي هاشون اين جمله ها را نوشتند:

تكثير اين سي دي شرعا حرام است!

اگر به امام حسين و حضرت عباس (ع) اعتقاد داريد اين سي دي را تكثير نكنيد!!

اون آقا مي گفت براي اين كه اطمينان پيدا كنم از يك آقاي روحاني در مورد اين كه چرا تكثير يك سي دي گناه دارد پرسيدم. ايشان هم در جواب گفتند: چون كه سازندگان يك محصول فرهنگي براي ساخت آن زحمت مي كشند و بايد هزينه آن را دريافت كنند. در غير اين صورت اين كار دزدي به حساب مي آيد و حرام است.  ))

در مورد آثار نرم افزاري داخلي اين كارها احتمالا جواب مي دهد و شايد همه ما با ديدن چنين مطالبي پشت آثار نرم افزاري هرگز دست به تكثير آن ها نمي زنيم.!

آيا واقعا ما اجازه تكثير نرم افزارهاي خارجي و ساير نرم افزارهايي كه چنين مطالبي را عنوان نكرده اند، داريم؟

خيلي روشن است كه ما با تكثير غيرمجاز نه تنها مرتكب عمل غيرقانوني شده ايم بلكه به صنعت آي تي(فناوري اطلاعات) كشورمان نيز ضربات جبران ناپذيري را وارد كرده ايم.

همه ما مشاهده كرده ايم كه حتي در مراكز آموزشي و دانشگاه هاي ما از نرم افزارهاي تكثير شده خارجي استفاده مي شود. اين واقعا فاجعه به نظر مي رسد. اگر بگوييم به حال اين صنعت آي تي بايد گريست، به هيچ وجه اغراق آميز نيست.

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

اين روزها و در اين اوضاع نابسامان اقتصاد جهاني، نرم افزارهاي رايانه اي شايد تنها گروه از محصولات وارداتي باشد كه در كشور ما بسيار ارزان تر از ساير نقاط دنيا  به وفور يافت مي شود. قيمت اين محصولات وارداتي در داخل كشور به صورت شگفت انگيزي ارزان تر از خارج از كشور است. به طوري كه اگر چند خارجي به سرزمين ما سفر كنند و ما چند نرم افزار به آن ها بفروشيم و آن ها هم در كشور خودشان اين قيمت ها را تبليغ كنند، آن وقت خواهيم ديد كه چه سيل عظيمي از گردشگر روانه كشور ما خواهد شد و صنعت گردشگري ما بسيار رونق خواهد گرفت.

اگر صنعت گردشگري را فراموش كنيم و بخواهيم علت اين مسأله را جويا باشيم، با كمي پرس و جو و تحقيق شايد به نتايجي در اين زمينه برسيم كه براي ما و كشور ما كمي بعيد به نظر برسد.

از آنجايي كه هيچ ارزاني بي دليل نيست، علت ارزان بودن نرم افزار هاي وارداتي نيز بسيار روشن است. شايد قيمت بسيار بالاي اين محصولات، افراد را وادار كند كه دست به تكثير اين نرم افزار ها بزنند اما در اينجا اين سوال به ذهن مي رسد كه چرا شركت هاي داخلي دست به تكثير گسترده اين گونه محصولات مي زنند؟ سوالي كه در ادامه اين مطالب سعي مي كنيم در صورت امكان به آن جوابي نسبت دهيم.

اكنون براي روشن شدن مسأله قيمت تعدادي از نرم افزارهاي وارداتي را در داخل و خارج كشور بررسي مي كنيم:

 جدول فوق تنها نمونه بسيار كوچكي از صدها نرم افزار موجود در بازار كشورمان است. همان گونه كه مشاهده مي شود قيمت هاي داخلي در مقايسه با قيمت جهاني بسيار ارزان تر است.

اين محصولات هر كدام به شكل جداگانه در بازار وجود دارد و حتي با اين قيمت ها باز هم مشتري چنداني ندارد و اگر سري به فروشگاه هاي نرم افزار بزنيم اين مسأله به خوبي نمايان است. اما ماجرا به اين جا ختم نمي شود و چيز حيرت آور ديگري كه در بازار نرم افزاري ما به چشم  مي خورد و براي هر شخصي خارج از مرز و بوم ما، واقعا مبهوت كننده خواهد بود اين است كه بسته هايي نرم افزاري در فروشگاه هاي ما يافت مي شود كه تعداد بسيار زيادي از انواع و اقسام بهترين محصولات نرم افزاري روز دنيا را در خود جاي داده است و در قالب يك محصول به فروش مي رسد. چندي قبل بسته نرم افزاري را از يكي از فروشگاه هاي درپيت شهرمان تهيه كردم كه نظير آن در خاورميانه كه سهل است حتي در سرزمين ظاهرا پيشرفته يانكي ها هم يافت نمي شود. بسته مذكور شامل چهار عدد لوح فشرده دي وي دي بود كه بيشتر از ششصد نوع از پرفروش ترين و بهترين نرم افزارهاي روز دنيا در آن وجود داشت. اگر چنين ثروتي را به يك چشم آبي از خدا بي خبر بدهند، در خوشبينانه ترين حالت ممكن است پس بيافتد يا مدتي را در اغما سير كند، اما براي ما يكي از                      بي اهميت ترين موضوعات بشمار مي آيد. نكته بسيار جالب تري كه پشت جلد آن بسته(توليد شده توسط همان شركت هاي كذايي) ديده مي شود و هر كسي را به خنده وادار مي كند اين جمله است:

كليه حقوق مادي و معنوي اين اثر متعلق به شركت ... است. ! (متاسفانه به دلايل فراوان، ذكر نام دقيق شركت مقدور نيست)

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

در اين بخش سعي مي شود نظر جمعي از علما و مجتهدين ديني در رابطه با بحث حق تكثير جمع آوري شود و به ياري خداوند به از نظر شرعي و اسلام كه همگي به آن ايمان داريم، اين قضيه كنكاش شود. جهت روشن شدن دقيق تر مسائل، سعي مي كنيم  بيشتر مطالب را به صورت سوأل و جواب مطرح كنيم.

بيانات مقام معظم رهبري، حضرت آيت الله العظمی خامنه اي:

سوال1: نظر رهبر معظم انقلاب در مورد کپى از سى‏دى‏هاى موجود (اعم از سى‏دى‏هاى توليد شده در داخل کشور و يا نرم‏افزارهاى خارجى) چيست؟

جواب: تكثير نرم‏افزارهاى توليد داخل ايران، بايد با اجازه ناشر يا صاحب اصلى آن باشد، تكثير نرم‏افزارهاى خارجى نيز تابع قرار داد دولت جمهورى اسلامى‏ ايران و كشور توليد كننده آن است.

سوال2: نظر حضرتعالى راجع به شکستن قفل سى دى يا کپى رايت که الان بعضى‌ها دست به چنين کارى مى‌زنند چيست و حكم خريد چنين سى‌دى‌هايى براى مردم چيست؟

جواب: لازم است كه در نسخه بردارى و تكثير سى دى حقوق صاحبانش از طريق كسب اجازه از آنان رعايت شود و خريد آن خالى از اشكال نيست و رعايت مقررات و قوانين مربوط به آن لازم مى‌باشد.

بيانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی:

سوال1: به استخضار مي رساند يكي از دوستان بنده از مرجعي تقليد مي كند كه رايت هرنوع CD را جايز مي داند. اگر ايشان به بنده CD هديه كننداز نظر شما چه حكمي دارد؟

جواب: در صورتي كه بدون مجوز صاحبان اصلي آن كپي شده باشد استفاده از آن جايز نيست.

سوال2: اگر خود شما قرار بود با ويندوز و ورد ارتزاق كنيد چه ميكرديد؟ آيا اين نوع درآمد حرام است؟

جواب: استفاده از آنچه مربوط به كفار حربي است اشكالي ندارد.

سوال3: اگر كسى يك نرم افزار داشته باشد و به صورت قفل شكسته باشد، اگر ما آن را بخريم و استفاده كنيم درست است يا نه؟

جواب: اين كار جز با رضايت توليد كنندگان اصلي آن جايز نيست، مگر در صورتي كه از كفار حربي باشند، كه در اين صورت اشكالي ندارد.

سوال4: به تازگي در بين عده اي شايعه شده كه كپي ( رايت) كردن از روي سي دي ( لوح هاي فشرده) توليد ايران ( فارسي) كه قبلا رايت شده اند. اشكالي ندارد. و فقط شكستن قفل اولين و اصلي آن اشكال دارد. لطفا راهنمايي كنيد.

جواب: هيچ يك از كارهاي مذكور جايز نيست مگر اين كه از صاحبان اصلي آن اجازه گرفته شود.

سوال5: آیا جایز است از طریق اینترنت از سایتهای دشمن که ما راتحریم کرده اند جنس اینترنتی یا نرم افزار سرقت کنیم؟

جواب: با توجه به اینکه این امور باعث بدنمایی چهره مسلمین با ایمان می شود باید از این امور اجتناب کرد.

سوال6: آيا فقط يك نسخه كپي كردن از نوارهايا سي دي هايي كه رويش نوشته شده تكثير ممنوع ,منع شرعي دارد ؟

جواب: آري يك نسخه هم منع شرعي دارد.

بيانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی:

سوال7: من يكي از cd هاي شركت ياسين رايانه(سي دي صبا براي آموزش قران براي كودكان ) كه به صورت غير مجاز كپي شده بود براي خودم و يكي از دوستانم به صورت رايگان كپي كرده ام با توجه به اينكه اين كار من صرفا براي نشر و گسترش آموزش قران بوده و نه به خاطر پول . تكليف من چيست ؟ چون در شروع برنامه اين سي دي ذكر شده است كه كپي غير مجاز اين سي دي شرعا حرام است ؟ آيا بايد من اين سي دي ها را دور بياندازم ؟ آيا مي توان پول آن را به صندوق صدقات ريخت؟ تا حلال شود.

جواب: اين كار جايز نبوده و شما بايد به شكلي رضايت آن شركت را به دست آوريد و پرداختن پول آن سي دي ها به فقراء كفايت نمي كند.

سوال8: آيا مى توان برنامه هاى كامپيوترى، كه توسّط مسلمانان يا كفّار غير ذمّى توليد شده، را بدون جلب رضايت صاحبان اصلى آن تكثير كرد؟

جواب: تمام افرادى كه جان و مال آنها محترم است، حقّ امتيازات آنها نيز محترم است.

سوال9: آيا در ضمن فروش برنامه هاى كامپيوترى مى توان شرط عدم تكثير كرد؟ آيا نوشتن اين شرط در ابتداى اين برنامه ها كفايت مى كند، يا بايد لفظاً و به هنگام فروش گفته شود؟

جواب: شرط در ضمن معامله به هر صورت باشد تفاوت نمى كند. بلكه همان گونه كه در بالا گفته شد، بدون شرط نيز تكثير جايز نيست.

بيانات حضرت آیت الله العظمی محمد تقی بهجت قدس سرّه الشریف:

سوال1: فردى پس از خريد لوح فشرده (سى دى)، قفل نرم افزار كامپيوترى را شكسته و آن را تكثير مى كند كه در نتيجه موجب اضرار به فروشنده (شركت توليد كننده نرم افزار) مى شود. از جهت تكليفى و وضعى چه حكمى دارد؟ فردى كه نرم افزار قفل شكسته را مى خرد چه حكمى دارد؟

جواب: كار او حرام است و ضامن آن ضررى است كه به شركت توليدكننده زده است و فرد ديگرى كه نوار تكثير شده را از خريدار اولى مى خرد، او هم ضامن ضرر مالك اصلى است، زيرا در ضررهاى بعدى با خريدار اولى اشتراك دارد.

سوال2: اگر كتابى به شدت مورد نياز باشد و نسخه آن در بازار يافت نشود، آيا چاپ و نشر آن بدون اجازه مؤلف يا ناشر ضمان آور است؟ فتوكپى از روى آن آيا حكم نشر بدون اذن را دارد؟ و اگر نويسنده يا ناشر آن كافر باشند چه طور؟

جواب: چاپ و نشر آن جايز نيست و فتوكپى كلّ كتاب هم، اگر باعث ضرر رساندن به مؤلف يا ناشر باشد، جايز نيست. در مورد كافرى كه مال او شرعا احترام ندارد، خلاف احتياط است با احتمال ترتّب لوازم داراى مفسده.

سوال3: روى كتاب هايى نوشته شده كه تكثير و نشر آن بايد با اجازه باشد، حال اگر به دلايل مختلف امكان اجازه گرفتن نبود يا مشكل بود، آيا مى شود نشر و تكثير كرد؟

جواب: خير، نمى شود.

سوال4: برخى از نرم افزارهاى كامپيوترى از كشورهاى خارجى به داخل ايران آورده و تكثير مى شود. در آن كشورها (كشورهاى سازنده اين نرم افزارها) تكثير آن، ممنوع اعلام شده است، حكم تكثير چنين نرم افزارهايى چيست؟

جواب: مانند حق طبع و چاپ كتاب است كه اگر اضرار به مؤلّف يا ناشر محسوب شود، جايز نيست. بلكه عمل انجام گرفته توسط او محترم است. ولى اگر آن كفّار از كسانى باشند كه مالشان محترم نباشد و موجب فتنه نشود، تكثير آن جايز است.

بيانات حضرت آیت الله العظمی محمد تقی بهجت قدس سرّه الشریف:

سوال5: برخى از برنامه هاى نرم افزارى، با استفاده از برنامه هاى تلويزيونى داخلى يا خارجى اعم از ماهواره... تهيه مى شود، توليد، استفاده و خريد و فروش و تكثير چنين برنامه هاى توليد شده اى چه حكمى دارد؟

جواب: اگر آن برنامه ها مشتمل بر حرام نباشد و حق ديگران نيز به آن تعلق نداشته باشد، جايز است.

سوال6: برخى از شركت ها و افراد بدون اجازه از توليدات ديگران استفاده مى كنند و سپس اجازه تكثير يا فروش محصول توليدى خود را به ديگران نمى دهند، در صورت علم مشترى به نحوه توليد غير شرعى چنين برنامه هايى، خريد و فروش و استفاده از چنين برنامه هايى چه حكمى دارد؟

جواب: جايز نيست.

سوال7: برخى از افراد يا شركت ها، نرم افزارهايى توليد مى كنند كه از برنامه هاى توليدى ديگران در برنامه خود استفاده مى كنند، اگر بدانيم آنان بدون اجازه از برنامه هاى ديگران بهره جسته اند، آيا استفاده از چنين برنامه هايى اشكال دارد؟ اگر ندانيم كه آن ها اجازه گرفته اند يا نه، تكثير و فروش و استفاده از آن ها چه حكمى دارد؟

جواب: لازم است احراز شود كه حق ديگران به آن برنامه ها تعلق ندارد.

سوال8: آيا خريد و فروش فيلم ها و نرم افزارهايى كه كار مشترك ايران و كشورهاى كفر است، شرعا اشكال دارد؟

جواب: بله، اشكال دارد.

سوال9: ويديو كلوپ ها برنامه هاى خود را در مدت زمان محدودى كرايه مى دهند، آيا جايز است برنامه كرايه اى را بر روى حافظه ى كامپيوتر كپى و پس از عودت دادن سى دى، از آن برنامه ى كپى شده در خارج از محدوده ى زمانى بهره برد؟ مانند فيلم هاى سينمايى، مستند و.....

جواب: اگر معلوم است كه اين كار مورد رضايت صاحب حق اصلى فيلم نيست، جايز نمى باشد البته اين در صورتى است كه محتواى فيلم مشتمل بر حرام نباشد و در غير اين صورت از اين جهت نيز جايز نيست.

بيانات حضرت آيت الله العظمي صافي گلپايگاني:

سوال1: آيا رايت سي دي جايز است يا خير؟

جواب: اگر در ضمن عقد بيع سي دي يا ضمن عقد لازم ديگري عدم رايت شرط شده باشد رايت آن جايز نيست و الله العالم.

سوال2: با سلام. با اجازه جنابعالي اول وضعيت خودم را عرض ميکنم بعد از آن به طرح سوالم ميپردازم. بنده در حال پايه گذاري فروشگاه اينترنتي نرم افزار هستم. بنده سي دي ها را از فروشگاههاي ديگر که آن را رايت ميکنند تهيه مي‌کنم و پس از بسته بندي براي مشتريان ارسال مي‌کنم. با فرض مذکور تکليف بنده چيست؟ آيا اگر خودم هم سي دي هاي را رايت کنم يا به همان صورت سابق رايت سي دي ها را به فرد ديگري بسپارم (در صورتي که به کار آن فرد راضي هستم) از نظر شرعي مشکلي متوجه من است؟ آيا بنده بايد از کار خود دست بکشم و فروشگاه را تعطيل کنم؟ خواهشم مي‌کنم تکليف زندگي مرا روشن کنيد تا انشاء الله مال حرام وارد زندگيم نشود. متشکرم.

جواب: اگر در ضمن عقد بيع (سي دي) ـ يا ضمن عقد لازم ديگري از رايت آن منع نمي‌باشد تکثيرش جايز نيست ولي خريد و فروش شما پس از آنکه ديگران تکثير کرده‌اند محکوم به صحت است بشرط آنکه محتواي (سي دي) مخالف شرع نباشد. و الله العالم.

بيانات حضرت آيت الله العظمي سيستاني:

سوال1: تكثير cd در صورت راضی نبودن صاحب امتياز جايز است ؟

جواب: اگر از نظر قانون ممنوع باشد جايز نيست .

سوال2: به تازگی برای کامپیوتر رایتر خریدام ، استفاه از این رایتر برای رایت سی دی های غیر مجاز برای دوستان و آشنایان دیگران با گرفتن حق رایت چه حکمی دارد ؟ توضیح دهید .

جواب: رایت کردن سی دی های غیر اخلاقی جایز نیست .

سوال3: آیا استفاده از کتاب های خارجی که بدون اجازه ناشرچاپ مجدد شده است جایزاست؟

جواب: اگر مخالف قانون نباشد جایز است .

سوال4: آيا خريدن کتابی که بدون اجازه مؤلف آن تکثير شده برای مطالعه درسی اشکال دارد؟

جواب: خريد آن اشکال ندارد.

سوال5: لطفاً حكم خريد سى دى هاى قفل شكسته اى كه در بازار به فروش مى رسد و قطعاً پايين تر از قيمت سى دى اصلى (قفل نشكسته) است، در دو صورت ايرانى بودن و خارجى بودن آن بيان فرماييد؟

جواب: اگر مخالف قانون آن شركتها باشد جايز نيست.

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

در مطالب ارائه شده تا حد امكان تلاش  شد در مورد قوانين موجود براي تكثير و انتشار غير مجاز محصولات نرم افزاري تحقيق به عمل آيد. ممكن است اين تحقيقات ناقص صورت گرفته باشد اما همان گونه كه مشاهده شد به نظر نمي رسد با اوضاع فعلي، قوانين بخصوص براي نرم افزارهاي وارداتي بازدارنده باشد. حتي اين اوضاع باعث مي شود توليدكنندگان داخلي نيز آسيب ببينند و نرم افزارهاي توليديشان را اغلب در زمينه هاي آموزشي، حسابرسي و موضوعاتي از اين دست ارائه كنند و حتي ديده مي شود اين گو نه نرم افزارها نيز با ترس و لرز و با رعايت شديد مسائل امنيتي مربوطه ساخته مي شوند زيرا با شرايط فعلي تكثير هر نوع نرم افزاري ممكن است .

به نطر مي رسد يكي از مسائلي كه در زمينه بازدارندگي مشكلات ناشي از تكثير غير مجاز نرم افزاري، بسيار موثر است، مسأله حرام يا حلال بودن اين كار از نظر شرعي است. و ديده شده است كه هر گاه شركت هاي توليدكننده بر حرام بودن تكثير آثارشان تاكيد كرده اند، نتيجه خوبي داشته و اكثر افراد از تكثير اين گونه محصولات  خودداري كرده اند.

طبق نظر اكثريت مراجع تقليد، هر گونه تكثير آثار نرم افزاري بدون كسب اجازه از صاحب آن جايز نيست به جز موراد خاصي نظير اين كه پديدآورنده اثر از كفار حربي(كفاري كه با مسلمين در جنگ هستند) باشد.

در مورد محصولات نرم افزاري وارداتي، قطعا برخي از توليدكنندگان آنها از كفار حربي هستند اما تشخيص اين مسأله براي افراد عادي كمي دشوار به نظر مي رسد و تكثير هر نوع محصولي با اين فرض كه توليدكننده آن احتمال دارد از كفار حربي باشد، به نظر نادرست مي آيد زيرا هزاران نوع نرم افزار در دينا وجود دارد و حتي تعدادي از آنها ممكن است توسط افراد مسلمان توليد شده باشد. تكثير اين گونه آثار نرم افزاري توسط ما ممكن است وجه خوبي در دنيا نداشته باشد و كلا ما نمي توانيم هر محصولي را بدون اين كه بدانيم از چه كشوري است و بدون يقين داشتن به اين كه توليدكنندگان آن از كفاري هستند كه با مسلمانان در ستيزند، تكثير كنيم و بواسطه فروش   نسخه هاي تكثيري كسب درآمد كنيم و آن را حلال فرض كنيم.

پس اين كارها نه تنها از نظر قانوني جرم محسوب مي شود بلكه همان گونه كه در بيانات مراجع تقليد و مجتهدين ديني ما نيز كاملا به چشم مي خورد از نظر شرعي نيز نادرست است و به طور دقيق مي توان به ناپسند بودن اين گونه اعمال يعني تكثير بدون كسب اجازه از توليد كننده، پي برد.

©هرگونه تكثير يا كپي برداري فقط با ذكر منبع copyright-.blogfa.com مجاز مي باشد.©

1.     پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری - http://www.wilayah.org

2.     پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیة الله العظمی مکارم شیرازی - http://www.makaremshirazi.org

3.     پایگاه اطلاع رسانی آیة الله العظمی محمد تقی بهجت - http://www.bahjat.org

4.     پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت الله العظمي صافي گلپايگاني - http://www.saafi.org

5.     پايگاه اطلاع رساني آيت الله العظمي سيستاني - http://www.sistani.org

6.     سايت "لغت نامه دهخدا" - http://www.loghatnaameh.com

7.     سايت "صداي جمهوري اسلامي ايران" - http://radio.irib.ir

8.     سايت "ايران 1404" - http://www.irane1404.ir

9.     وبلاگ گروهی کتابداران ایران - http://www.lisiran.blogfa.com

10.اسناد سري بريتانيا در سال 1976 كه بتازگي در بريتانيا آزاد شده است - lisiran.blogfa.com

11.سايت سيمرغ - http://www.senmerv.com

12.سايت http://www.ebizframework.com

13.وبلاگ http://shakh.wordpress.com

14.سايت http://itiran.net

15.وبلاگ "چارچوب" - http://charchoob.blogfa.com

16.سايت http://shopper.cnet.com

17.سايت http://www.anu.edu.au

18.سايت http://www.microsoft.com

19.سايت http://www.nero.com

20.سايت http://www.kaspersky.com

21.سايت http://www.avg.com

22.سايت http://www.eset.com

23.سايت http://www.softpedia.com